Na Placu Iławskich Kolejarzy w centrum Iławy stoi masywna lokomotywa parowa TKt48-53 – jeden z zaledwie 34 zachowanych w Polsce parowozów tej serii. To nie tylko zabytek techniki, ale też kawałek historii polskiego kolejnictwa, który przez dziesięciolecia służył w ruchu towarowym i podmiejskim, a dziś pełni rolę edukacyjnej atrakcji z multimedialnymi udogodnieniami. Warto się zatrzymać przy tym ponad 14-metrowym kolosie, zwłaszcza że jego historia jest ściśle związana z Iławą.

Lokomotywa została wyprodukowana w 1951 roku w zakładach Fablok w Chrzanowie. Ważąca na pusto 78 ton maszyna przez lata ciągnęła składy towarowe i pociągi osobowe, osiągając prędkość do 80 km/h. Tendrzaki – bo tak potocznie nazywano parowozy typu TKt48 – były jednymi z najbardziej udanych konstrukcji polskiego przemysłu kolejowego. Wyprodukowano ich w sumie 199 sztuk w latach 1950-1957, a egzemplarz z Iławy ma szczególne znaczenie: prawdopodobnie jako pierwszy z tej serii został przeznaczony do pełnienia funkcji pomnika techniki.

Historia parowozu w Iławie

Lokomotywa trafiła na krótki tor ekspozycyjny w kolejowym parku w Iławie w 1987 roku. Początkowo stała na bezimiennym skwerze bliżej budynku dworca kolejowego. Przez ponad trzy dekady była charakterystycznym punktem miasta, miejscem zabaw dzieci i obiektem wspominanym z rozrzewnieniem przez starsze pokolenie iławian.

Niestety, czas nie był łaskawy dla stalowego kolosa. Mimo kilku podstawowych zabiegów konserwacyjnych – polegających głównie na usuwaniu łuszczącej się farby i nakładaniu nowych warstw – parowóz stopniowo niszczał. W 2018 roku jego stan był już opłakany, a sama lokomotywa przypominała raczej rdzewiący złom niż dumny pomnik techniki.

Iławski TKt48-53 należy do bardzo elitarnego grona. Z 199 wyprodukowanych parowozów tej serii zachowało się zaledwie 34 sztuki, z czego tylko jeden egzemplarz jest nadal sprawny i okazjonalnie rozpalany.

Spektakularna renowacja z 2019 roku

W styczniu 2019 roku parowóz został zdemontowany i przekazany firmie Remteam do kompleksowego remontu. Renowacja pochłonęła niemal 400 tysięcy złotych i miała na celu nie tylko odrestaurowanie lokomotywy, ale też przystosowanie jej do pełnienia funkcji nowoczesnego pomnika techniki w przestrzeni miejskiej.

Prace były zakrojone na szeroką skalę – zabezpieczono konstrukcję przed dalszym niszczeniem, odtworzono historyczne malowanie, a całość wyposażono w elementy multimedialne. W listopadzie 2019 roku odnowiony parowóz stanął w nowym miejscu, jako jedna z głównych atrakcji Placu Iławskich Kolejarzy, który oficjalnie otwarto rok później.

Dziś lokomotywa prezentuje się zupełnie inaczej niż przed remontem. Nie jeździ już, ale – jak mówią sami iławianie – wciąż dymi, gwiżdże, świeci i przede wszystkim edukuje.

Co można zobaczyć przy parowozie

Plac Iławskich Kolejarzy to przestrzeń zaprojektowana z myślą o upamiętnieniu historii kolejnictwa w regionie. TKt48-53 stoi na krótkim torze ekspozycyjnym, co pozwala obejrzeć go z każdej strony. Przy lokomotywie zamontowano tablice informacyjne opowiadające o historii parowozu i całej serii TKt48.

Multimedialne udogodnienia sprawiają, że zwiedzanie nabiera dodatkowego wymiaru. Nie każdy wie, że tendrzaki były konstrukcją opartą na zespołach i elementach typowych dla innych polskich serii, co czyniło je niezawodnymi i wysoko cenionymi przez kolejarzy. Skonstruowano je jako lokomotywy towarowe, ale sprawdzały się również w ruchu podmiejskim.

Sama lokomotywa robi wrażenie swoimi gabarytami. Długość przekraczająca 14 metrów i wysokość niemal 4,5 metra to parametry, które w pełni docenić można dopiero stojąc tuż obok maszyny. Dla dzieci to świetna okazja, by zobaczyć prawdziwy parowóz z bliska i zrozumieć, jak wyglądała era kolei parowej.

Dla kogo to miejsce

Pomnik techniki przy dworcu w Iławie to atrakcja dla szerokiego grona odbiorców. Rodziny z dziećmi znajdą tu ciekawą przerwę w podróży – zwłaszcza jeśli pociechy interesują się pociągami i maszynami. Miłośnicy historii kolejnictwa docenią rzadkość egzemplarza i jego związek z lokalną tradycją.

Plac Iławskich Kolejarzy znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie dworca PKP Iława Główna, co czyni go naturalnym punktem na trasie podróżnych. Nie trzeba specjalnie planować wizyty – wystarczy kilka minut, by obejrzeć parowóz i przeczytać tablice informacyjne. Z drugiej strony, entuzjaści mogą spędzić tu dłuższy czas, zwłaszcza jeśli interesują się technicznymi aspektami konstrukcji lokomotyw parowych.

Model TKt48 produkowano w dwóch zakładach: Fablok w Chrzanowie oraz Hipolit Cegielski w Poznaniu. Część maszyn wyeksportowano nawet do Albanii – łącznie 6 sztuk opuściło Polskę w ramach współpracy z tym krajem.

Lokomotywa TKt48 w polskim kolejnictwie

Seria TKt48 to jedna z najbardziej udanych konstrukcji tendrzaków w historii polskich kolei. Parowozy te były powszechnie stosowane w ruchu lokalnym i cieszyły się opinią niezawodnych maszyn. W latach 50. i 60. XX wieku można je było spotkać na stacjach w całej Polsce – ponad 30% lokomotyw otrzymały parowozownie Warszawskiego Węzła Kolejowego, kolejne trafiły do Trójmiasta, a reszta do pozostałych dyrekcji.

Dla PKP przeznaczono 191 egzemplarzy, 2 dla kolei przemysłowych, a 6 kolejnych wyeksportowano do Albanii. Dziś „tekatki” – jak pieszczotliwie nazywali je kolejarze – można spotkać głównie w skansenach (Wolsztyn, Jaworzyna Śląska, Kościerzyna, Chabówka) oraz jako pomniki w różnych miastach Polski. Tylko jeden z zachowanych parowozów, TKt48-191 z Chabówki, jest okazjonalnie rozpalany i prowadzi pociągi specjalne.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Pomnik techniki TKt48-53 znajduje się na Placu Iławskich Kolejarzy, tuż przy dworcu PKP Iława Główna. To miejsce dostępne bezpłatnie przez całą dobę – można je odwiedzić o każdej porze, choć oczywiście najlepiej w ciągu dnia, gdy widoczność pozwala docenić detale lokomotywy.

Dojazd nie sprawia problemu. Jeśli podróżujecie pociągiem, parowóz zobaczycie praktycznie od razu po wyjściu z dworca. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking przy dworcu. Plac jest również łatwo dostępny dla osób poruszających się na wózkach – teren jest wyrównany i nie ma barier architektonicznych.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć około 15-30 minut, choć entuzjaści techniki mogą zatrzymać się dłużej. To dobry punkt na trasie zwiedzania Iławy lub krótką przerwę podczas podróży koleją przez Warmię i Mazury. W okolicy dworca znajdują się również punkty gastronomiczne, jeśli potrzebujecie czegoś do jedzenia lub picia.

Wstęp: bezpłatny
Godziny otwarcia: dostępne całodobowo
Czas zwiedzania: 15-30 minut
Dojazd: Plac Iławskich Kolejarzy, przy dworcu PKP Iława Główna
Parking: dostępny przy dworcu
Dostępność: teren przystosowany dla osób z ograniczoną mobilnością