W niewielkiej Lubawie, mieście położonym w południowo-wschodniej części powiatu iławskiego, stoi jeden z najstarszych kościołów regionu. Świątynia pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Anny powstała około 1330 roku, jeszcze w czasach średniowiecznego założenia obronnego miasta. To budowla, która przetrwała prawie siedem wieków burzliwej historii – pożary, wojny, przebudowy – i do dziś zachwyca gotyckimi proporcjami oraz bogatym wnętrzem.

Historia pełna dramatów i odbudów

Kościół wybudowano w obrębie średniowiecznych murów miejskich przy obecnej ulicy Kościelnej. Już w XIV wieku był to jeden z większych sakralnych obiektów na Warmii, choć bez sklepień – charakterystyczna cecha dla tego typu budowli miejskich. Nie dane mu było przetrwać spokojnie kolejnych stuleci.

W XVI wieku świątynię dotknęły dwa niszczycielskie pożary – w 1533 i 1545 roku. Każdy wymagał odbudowy, a kolejne wieki przyniosły dalsze remonty. Większe prace przeprowadzono w 1612 i 1778 roku, kiedy nadawano budowli nowe elementy zgodne z panującymi modami architektonicznymi. Dlatego dziś mamy do czynienia z fascynującym połączeniem gotyckiej konstrukcji z renesansowymi i barokowymi uzupełnieniami.

Przełomowym momentem w historii kościoła był rok 1581, kiedy Magdalena Mortęska – postać znacząca dla regionu – ufundowała kaplicę św. Barbary od strony południowej. Ta przybudówka, zwana też kaplicą Mortęskich, kryje pod sobą rodzinną kryptę grobową. To właśnie w tej kaplicy znajduje się dziś jedno z najcenniejszych dzieł sztuki sakralnej całej Lubawy.

Pod kaplicą Mortęskich spoczywa rodzina jednej z najbardziej wpływowych postaci XVI-wiecznej Warmii. Krypta grobowa przetrwała wszystkie zawieruchy dziejowe i do dziś pozostaje świadectwem znaczenia tej rodziny dla regionu.

Co kryje gotyckie wnętrze

Gdy przekroczy się próg przez reprezentacyjne portale kolumnowe, oczy przyzwyczajają się do półmroku typowego dla gotyckich świątyń. Wnętrze zachowało układ i kształt z czasów średniowiecznych, choć wystrój jest głównie późnobarokowy.

Główny ołtarz pochodzi z 1723 roku. W jego centralnej części umieszczono obraz Matki Bożej Różańcowej z około 1600 roku – dzieło, które przetrwało wszystkie pożary i zniszczenia. To nie jedyny ołtarz w świątyni. Już wizytacja z 1617 roku potwierdziła obecność pięciu ołtarzy: Wielkiego, św. Krzyża, Ciała Chrystusowego, Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny oraz św. Sebastiana.

Z czasem niektóre ołtarze zastąpiono nowymi. Ołtarz Trójcy Świętej wykonano w 1767 roku, a ołtarz św. Antoniego (dziś z przedstawieniem Świętej Rodziny) przeniesiono z kościoła pobernardyńskiego w 1821 roku. Każdy z nich reprezentuje inny styl i epokę, tworząc razem niezwykłą galerię sztuki sakralnej.

Matka Boska Lipska i kaplica Mortęskich

Największą atrakcją kościoła jest bez wątpienia kaplica Mortęskich z barokowym ołtarzem. Umieszczono w nim posąg patronki Ziemi Lubawskiej – Matki Bożej Lipskiej. Figurka słynąca z cudów została umieszczona w złoconym medalionie ołtarza i przyciąga pielgrzymów z całego regionu.

Kaplica wyróżnia się renesansową architekturą – powstała w 1581 roku, więc jest młodsza od głównej nawy o ponad 250 lat. Wejście do niej ujęto w reprezentacyjny portal kolumnowy, który od razu sygnalizuje rangę tego miejsca.

Figurka Matki Boskiej Lipskiej to nie tylko dzieło sztuki, ale żywy obiekt kultu. Do dziś wierni przychodzą tu z prośbami i podziękowaniami, kontynuując tradycję sięgającą kilku stuleci wstecz.

Detale, które warto zauważyć

Oprócz ołtarzy warto zwrócić uwagę na ambonę z pierwszej połowy XVII wieku – typowo barokową, bogatą w zdobienia. W nawie znajduje się też barokowa ława z herbem Odrowąż z XVII wieku, a na ścianach można dostrzec kartusze herbowe ordynariuszy chełmińskich: Piotra Kostki herbu Dąbrowa (1574-1595) i Wawrzyńca Gembickiego herbu Nałęcz (1600-1610).

Te heraldyczne detale przypominają o czasach, gdy Lubawa była ważnym ośrodkiem administracji kościelnej. Każdy herb to fragment historii, opowieść o konkretnej osobie i jej związku z tym miejscem.

Z zewnątrz kościół zachował gotycki charakter, choć nie wszystkie elementy przetrwały w oryginalnej formie. Dach nawy obniżono o około metr, a wschodni szczyt – główny element dekoracyjny średniowiecznej świątyni – został przekształcony. Oryginalne pozostały tylko dwa małe szczyty zachodnie. Mimo to bryła budowli wciąż robi wrażenie swoją monumentalnością i proporcjami.

Dla kogo to miejsce

Kościół św. Anny to przede wszystkim żywa parafia, więc trzeba liczyć się z tym, że zwiedzanie może być ograniczone podczas nabożeństw. Warto przyjść poza godzinami mszy, żeby spokojnie obejrzeć wnętrze i detale architektoniczne.

Miłośnicy gotyku i sztuki sakralnej znajdą tu sporo do odkrycia – od średniowiecznej konstrukcji po barokowe ołtarze. Osoby zainteresowane historią regionu docenią kryptę Mortęskich i heraldyczne detale. Dla zwykłych turystów to szansa na zobaczenie autentycznej, niewyrestaurowanej „na błysk” świątyni, która nosi ślady siedmiu wieków historii.

Rodziny z dziećmi też mogą zajrzeć, choć nie ma tu żadnych interaktywnych elementów czy specjalnych atrakcji dla najmłodszych. To raczej miejsce na krótkie, kilkunastominutowe zwiedzanie w ramach spaceru po Lubawie.

Informacje praktyczne

Kościół znajduje się przy ulicy Kościelnej 5 w Lubawie, w centrum miasta, niedaleko innych zabytków. Do świątyni można wejść bezpłatnie, choć warto pamiętać o odpowiednim stroju i zachowaniu – to czynny kościół parafialny.

Godziny mszy świętych:

• Dni powszednie: 8:00, 18:00
• Niedziele i święta: 7:00, 8:30, 10:00, 11:30, 15:00
• Święta zniesione: 7:00, 8:30, 10:00, 16:30, 18:00

Poza godzinami nabożeństw kościół zazwyczaj jest otwarty, ale warto to sprawdzić w kancelarii parafialnej (tel. +48 782 486 261) lub na stronie internetowej parafii faralubawa.pl.

Dojazd: Lubawa leży przy drodze krajowej nr 15 łączącej Ostródę z Toruniem. Z Olsztyna to około 50 km (droga wojewódzka 527 i 541), z Iławy około 35 km. Parking można znaleźć w centrum miasta, niedaleko kościoła. Do Lubawy można też dojechać autobusem – miasto ma połączenia z większymi ośrodkami regionu.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie wnętrza wystarczy 20-30 minut. Jeśli ktoś chce dokładnie przestudiować wszystkie ołtarze i detale architektoniczne, może zostać dłużej. Warto połączyć wizytę z obejrzeniem innych zabytków Lubawy – w mieście znajduje się też kościół św. Jana Chrzciciela oraz pozostałości średniowiecznych murów miejskich.

Dostępność: Wejście do kościoła wiąże się z pokonaniem kilku stopni, co może stanowić problem dla osób poruszających się na wózkach. Wnętrze jest na jednym poziomie, więc po wejściu zwiedzanie nie powinno sprawiać trudności.

Kościół św. Anny to miejsce, które warto odwiedzić podczas pobytu w Lubawie. Nie jest to wielka atrakcja turystyczna z przewodnikami i biletami, ale autentyczna świątynia z siedmioma wiekami historii zapisanej w murach, ołtarzach i krypcie pod kaplicą Mortęskich.