W Suszu, niewielkim miasteczku warmińsko-mazurskim, stoi gotycka świątynia z XIV wieku, która przyciąga wzrok nawet tych, którzy zwykle omijają kościoły szerokim łukiem. Kościół św. Antoniego Padewskiego to budowla z czerwonej cegły, której wnętrze skrywa średniowieczne freski i bogato zdobioną emporę. Sanktuarium od 2001 roku, a jednocześnie jeden z nielicznych zabytków w mieście, które przetrwało zawirowania historii.

Gotycka świątynia z czasów zakonu krzyżackiego

Budowę kościoła datuje się na lata 1340-1350, choć pierwsza wzmianka o świątyni w Suszu pojawia się już w przywileju lokacyjnym z 1314 roku. W 1350 roku biskup Arnold konsekrował budowlę pod wezwaniem św. Rozalii – dopiero po II wojnie światowej patronem został św. Antoni z Padwy.

Historia kościoła to historia przemian wyznaniowych. Od czasów reformacji aż do 1945 roku świątynia należała do wspólnoty ewangelickiej. Ciekawostka – między 1723 a 1846 rokiem co niedzielę wygłaszano tu polskie kazania, co było rzadkością w protestanckich kościołach tego regionu. Po wojnie budowlę przejęła ludność katolicka, a w 1993 roku utworzono tu samodzielną parafię.

W początkowym okresie kwadratowa wieża dzwonniczna pełniła funkcję obronną – jej niewielkie okienka przypominają otwory strzelnicze.

Co zobaczyć w środku – od fresków po organy

Wchodząc do wnętrza, od razu rzuca się w oczy bogactwo malowideł. Najcenniejszym elementem wystroju jest XIV-wieczny fresk przedstawiający Chustę św. Weroniki – jeden z najstarszych tego typu w regionie. Zachował się w niezłym stanie, co przy jego wieku graniczy z cudem.

Gotycka chrzcielnica z XV wieku to kolejny punkt obowiązkowy. Ale prawdziwą gwiazdą jest empora – ozdobiona malowidłami, które sprawiają wrażenie, jakby ktoś postanowił pokryć każdy centymetr dostępnej powierzchni. Na emporze stoją organy z końca XIX wieku, które do dziś wykorzystywane są podczas nabożeństw.

Architektura zewnętrzna też zasługuje na uwagę. Zachodni szczyt dobudowano około 1600 roku i bogato udekorowano w stylu gotycko-renesansowym z rzędami płaskich blend. Podczas przebudowy dachu w 1879 roku udało się zachować dwa oryginalne szczyty – gotycki nad prezbiterium i ten renesansowy od fasady.

Jednonawowa bryła z czerwonej cegły

Kościół wzniesiono na prostokątnym rzucie, z jedną nawą – typowa konstrukcja dla średniowiecznych świątyń parafialnych. Czerwona cegła, z której zbudowano mury, pochodzi z lokalnych wypalalni. Od strony północno-zachodniej dostawiono kwadratową wieżę dzwonniczą ozdobioną ostrołukowymi płycinami.

Na początku XVII wieku między zakrystię a wieżę wstawiono aneks spełniający funkcję kruchty. Stamtąd prowadzi dostęp na empory i lożę patronacką w nawie – kiedyś zarezerwowaną dla miejscowych możnowładców, dziś dostępną dla wszystkich zwiedzających.

Dla kogo to miejsce

Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników gotyku i średniowiecznej architektury sakralnej. To nie jest ogromna katedra, która przytłacza rozmachem – raczej kameralna świątynia, gdzie można spokojnie obejrzeć detale bez tłumów turystów.

Rodziny z dziećmi mogą mieć problem, jeśli pociechy nie interesują się zabytkami – w okolicy Susza nie ma wielu innych atrakcji, które urozmaiciłyby wycieczkę. Z drugiej strony, wizyta nie zajmuje więcej niż 30-40 minut, więc można ją połączyć z dalszą podróżą po Warmii i Mazurach.

W 1998 roku kościół podniesiono do godności fary, a trzy lata później ustanowiono tu Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego.

Susz – miasteczko z jednym zabytkiem

Trzeba przyznać uczciwie – Susz nie ma bogatej oferty turystycznej. To niewielkie miasto, gdzie kościół św. Antoniego stanowi właściwie jedyną atrakcję wartą zatrzymania. Ale właśnie dlatego warto tu zajrzeć – świątynia kontrastuje z otoczeniem i pokazuje, jak wielką rolę odgrywała w średniowieczu.

Miasteczko leży przy trasie z Iławy do Elbląga, więc można je wpisać w szerszą trasę po regionie. W promieniu kilkudziesięciu kilometrów znajdują się Święta Lipka z barokowym sanktuarium czy Frombork z katedrą i muzeum Mikołaja Kopernika.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać

Wstęp do kościoła jest bezpłatny – to czynna świątynia, nie muzeum. Najlepiej przyjechać poza godzinami mszy, żeby swobodnie obejrzeć wnętrze. Warto pamiętać, że to miejsce kultu, więc obowiązują podstawowe zasady – cisza, odpowiedni strój, szacunek dla modlących się.

Godziny otwarcia nie są sztywno określone, bo kościół funkcjonuje zgodnie z rytmem parafii. Zazwyczaj świątynia jest otwarta w ciągu dnia, ale jeśli drzwi są zamknięte, można spróbować skontaktować się z kancelarią parafialną pod numerem 55 278 63 49.

Jak dojechać: Kościół stoi przy ulicy Kościelnej 6 w centrum Susza. Samochodem z Iławy to około 30 km (droga krajowa 16), z Elbląga około 40 km. Parking można znaleźć przy rynku, stamtąd kilka minut spacerem do świątyni. Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy – do Susza kursują autobusy z większych miast regionu, ale trzeba sprawdzić rozkład, bo połączenia nie są częste.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie wystarczy 30-40 minut. Jeśli ktoś chce zrobić zdjęcia i dokładnie obejrzeć detale – do godziny.

Więcej informacji można znaleźć na stronie parafii: www.sanktuarium-susz.info. Odpust parafialny wypada 13 czerwca – wtedy w Suszu robi się tłoczno, ale można zobaczyć kościół w pełnej oprawie liturgicznej.